اقلیم سواحل جنوبی خزر تحت تاثیر فراوانی ابرناکی در این منطقه است. در این پژوهش انواع ابرهای پایین به وجود آورنده رویدادهای بارشی سنگین و فوق سنگین سواحل جنوبی خزر بررسی و مقایسه شده اند. به این منظور با استفاده از بارش روزانه و پس از مرتب نمودن داده ها بر حسب سیر نزولی و لحاظ احتمال وقوع 25 و 50 درصد، گروه های بارشی فوق سنگین و سنگین و با در نظر گرفتن شناسه همدید ابرها، گروه های بارشی همرفت و غیر همرفت تفکیک شدند. تصاویر ماهواره متئوست پنج (METEOSAT5) برای مشاهده ابرها و بررسی مکانی آن ها در زمان رخداد گروه های بارشی در نواحی مختلف جغرافیایی استفاده شد. در یک نگاه جامع می توان بر اساس شرایط تشکیل انواع ابرها و رژیم روزانه و ماهانه آن ها، منطقه مورد مطالعه را به سه بخش کلی تقسیم کرد. ناحیه اول شامل سواحل غربی و میانی خزر و کوهستان های غربی است. این بارش ها، همراه با ابرهای کومولونیمبوس نوع 3 و بعد نوع 9 هستند. در این ناحیه، فراوانی ابرهای جوششی در رویدادهای بارشی سنگین، کمتر از فوق سنگین است. در گروه بارشی سنگین، بیشینه فراوانی ابرهای پوششی و جوششی در ماه های مختلف از ساعت 03 تا  GMT 15تغییر می کند. ناحیه دوم، سواحل شرقی منطقه است. ابرهای جوششی عامل اصلی پدید آورنده بارش های سنگین تر این ناحیه هستند و فراوانی آن ها بیش از ابرهای پوششی است. بیشترین فراوانی ابرهای جوششی و پوششی از ساعت 03 تا  GMT 15دیده می شوند. ناحیه سوم شامل کوهستان های میانی منطقه مورد مطالعه است. ابرهای جوششی کومولونیمبوس نوع 3 که اغلب دارای فراگیری محدود و محلی بارش هستند، عامل اصلی ریزش بارش های سنگین تر این منطقه محسوب می شوند.

استان زنجان بخشی از گستره ناهموار شمال باختری ایران است که با مساعدت عرض جغرافیایی، ارتفاع و جهت گیری ناهمواری ها در مسیر سامانه های بارش زای باختری است. با حرکت خاور سوی موج های کوتاه در بستر موج مدیترانه و تناوب فرازها و فرودها، امکان تغذیه سامانه های پدیدآورنده بارش های سنگین از پهنه های آبی هم عرض فراهم است. در این تحقیق با هدف تعیین سامانه های عامل این بارش ها در ترازهای میانی وردسپهر و پایینی؛ فرض «دریای مدیترانه به عنوان مهم ترین خاستگاه تامین کننده نم این بارش ها» آزمون شد. برای انجام این آزمون در مرحله نخست، مقادیر بارش روزانه 9 ایستگاه داده سنجی جوی داخل و پیرامون استان برای ماه های فروردین، اردیبهشت و خرداد از سامانه داده های محیطی سازمان هواشناسی تهیه شد. تنظیم جداول روزانه بارش ها بر مبنای آستانه 30 میلی متر در روز، امکان استخراج 13 مورد بارش سنگین را فراهم کرد. بررسی ها، گویای رخداد بیشترین فراوانی ها در فروردین ماه بود. در مرحله دوم بر پایه معیارهای دوام روزانه بارندگی، جمع مقادیر ایستگاه ها طی روز اوج و نیز فراوانی ایستگاه های درگیر، 8 موج بارندگی به عنوان بارندگی های شاخص تعیین شد. آخرین مرحله تحقیق تهیه داده های فشار تراز دریا، ارتفاع، دما، نم نسبی و ویژه و بادهای مداری و نصف النهاری از مرکز جهانی داده کاوی و نهایتا رسم الگوهای روزانه این داده ها بود. نتایج تحلیل نقشه های وضع هوا طی روزهای بارندگی سنگین، گویای سمت یابی شار رطوبت در لایه زیرین پوش سپهر از خاور دریای مدیترانه روی استان بود. همچنین نتایج گویای تشکیل هسته های نم نسبی 80 درصدی روی سرزمین طی روزهای بارندگی بود. واکاوی فرضیه تحقیق، مشخص نمود که بیشترین فراوانی بارندگی های سنگین استان زنجان طی بهار در فروردین ماه رخ داده اند و دریای مدیترانه در میان پهنه های آبی پیرامون ایران، مهم ترین نقش را در شار رطوبت برای بارش های سنگین شاخص استان داشته است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

بارش‎های سنگین امروزه به خاطر مخاطرات و خسارات وارده، از جنبه‎های مهم در مطالعات آب‎و‎هوایی هستند. کم‎فشارهای بریده با ایجاد ناپایداری جوی در رخداد بارش سنگین در ایران تأثیرگذار هستند. در این راستا ابتدا متغیرهای آب وهوایی دما، بارش و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال جو در ارتباط با تشکیل کم‎فشارهای بریده طی دوره (2018-1986) بررسی شد. سپس جهت پیش نگری تغییرات رخداد کم‎فشار بریده درآینده و اثر آن بر بارش سنگین، از پایگاه داده ECMWF نسخه ERA-Interim و مدل‎های CMIP5 با رویکرد ریزمقیاس نمایی CORDEX تحت دو سناریوی انتشار خوش‎بینانه RCP4.5  و بدبینانه RCP8.5 تا سال 2099 استفاده شد. نتایج نشان داد که در سناریوی RCP4.5 افزایش بارش به میزان حداقل 41/2 میلی‎متر و در سناریوی RCP8.5  کاهش بارش حداکثر به میزان 91 میلی‎متر برآورد شد. ناهنجاری‎های فشار سطح 500 هکتوپاسکال براساس RCP4.5 و RCP8.5 به میزان 5/61 و 5/92 ژئوپتانسیل متر افزایش خواهد داشت. کمترین فراوانی رخداد کم­فشار بریده در سال‎های 1995 و 1996 به تعداد 10 رخداد، و بیشترین رخداد در سال‎های 1986 با 30 رخداد بوده است. با افزایش دمای هوا و پیش‎روی پرفشارجنب حاره‎ای به سمت عرض‎های بالا، محل تشکیل و مسیر حرکت کم­فشارهای بریده در دوره 33 ساله به سمت عرض‎های جغرافیایی شمالی­تر کشیده شده اند که می‎تواند شواهدی از اثرات تغییر اقلیم در ایران باشد. وجود رابطه مستقیم معنادار بین فراوانی رخداد کم­فشار بریده و بارش سنگین در سطح خطای 5 درصد تأیید شد. همچنین میزان تأثیر کم‎فشارهای بریده در فراوانی بارش سنگین ایستگاه‎های ایران به‎ویژه ایستگاه‎های شمالی چشم‎گیرتر بوده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در فصول سرد و گذار، فرودی سطحی روی دریای سرخ شکل می گیرد که می تواند بر آب و هوای مناطق مجاور خود تاثیر گذارد. در نزدیک ترین فاصله، دریای سرخ حدود 1500 کیلومتر با ایران فاصله دارد که این فاصله در مقیاس همدید چندان زیاد نیست. با توجه به جهت جریان های جوی بزرگ مقیاس، این فرود می تواند بر آب و هوای ایران تاثیر گذارد. در این پژوهش تاثیر فرود دریای سرخ بر بارش های سنگین روزانه ایران بررسی شده است. با بررسی نقشه های تراز سطحی مشخص شد که از سی مورد بارش های سنگین ایران، به ترتیب رتبه (بر اساس میانگین بارش)، هفده مورد در ارتباط با فرود دریای سرخ است. نقشه های ارتفاع ژئوپتانسیل در تراز میانی جو نیز نشان از وجود فرودی میانی، هم زمان با فرود سطحی دریای سرخ در زمان بارش ها دارد. سه مورد از این بارش ها تحلیل شدند. نقشه های همگرایی شار رطوبتی در زمان سه بارش سنگین، حاکی از انتقال رطوبت از دریای عرب به سمت دریای سرخ است. سپس این رطوبت در اثر حرکات صعودی متاثر از فرود میانی روی دریای سرخ، صعود کرده و به سمت مناطق شرقی این دریا و از جمله ایران جریان می یابد و به بارش های سنگین منجر می شود. بارش های ناشی از فرود دریای سرخ بیشتر مناطق جنوبی و جنوب غربی کشور را تحت تاثیر قرار داده است.

باران های سنگین و سیل آسای غیرطبیعی در اغلب موارد منجر به رخداد سیلاب های سنگین و غیرقابل پیش بینی شده و همه ساله خسارات سنگینی در بخش های تاسیسات زیربنایی، عمرانی و کشاورزی کشورمان به بار می آورند. در این پژوهش برای شناخت بهتر رفتار زمانی - مکانی بارش سنگین 76 میلیمتری رخ داده در 23 فروردین 1394 برابر با 12 آوریل 2015 میلادی شهرستان قزوین به تحلیل همدیدی و ترمودینامیکی این سامانه بارشی پرداخته شد. بدین منظور، ابتدا از طریق داده های ایستگاه های زمینی بارش مذکور شناسایی و سپس با استفاده از داده های جو بالا و ترسیم نقشه های مربوطه بارش سنگین قزوین مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می دهد وجود کم فشار با محور شمالی - جنوبی بر روی نیمه غربی ایران از جنوب عربستان تا شمال ایران و قرارگیری پرفشار سرد بر روی دریای خزر، کشیده شدن فرود بسیارعمیق با محور شمال شرق - جنوب غرب بر روی ترکیه، عراق، عربستان و دریای سرخ و قرار گرفتن منطقه مورد مطالعه در زیر منطقه واگرایی بالایی، قرارگیری هسته منفی پیچانه در تمامی سطوح جوی بر روی قزوین، بالاسو بودن هوا در تمامی سطوح که موجب صعود هوا و ناپایداری شده و مقادیر تاوایی مثبت که گویای جریان واگرایی و صعودی هوا برای تمامی سطوح جو است. بعلاوه استقرار رودباد جبهه قطبی و ادغام آن با رودبادهای مستقر در آسیای مرکزی و سیبری موجب تشدید ناپایداری ها و ایجاد شرایط باروکلینیک برای شهرستان قزوین شده است. بررسی نقشه های وزش رطوبتی نشان داد که منابع عمده رطوبتی بارش سنگین قزوین در سطوح 500 و 700 هکتوپاسکال دریای سرخ و خلیج فارس است، اما در ترازهای 850 و 1000 هکتوپاسکال دریای عرب، عمان، خلیج فارس و خزر نقش اصلی تامین رطوبت بارش سنگین را ایفا می کنند.

در این پژوهش با هدف تحلیل همدید بارش سنگین 29 آبان 1392 حوضه مارون، نخست رفتار زمانی بارش روزانه 8 ایستگاه حوضه طی دوره زمانی مورد مطالعه بررسی شد. تحلیل نقشه های فشار تراز دریا آشکار نمود که رخداد بارش سنگین 29 آبان 1392 حوضه مارون غالبا متاثر از حضور فرود دریای سرخ و سامانه کم فشار سودانی منطبق بر خاستگاه فضایی دریاهای سرخ، خلیج فارس و جنوب غربی ایران بوده و بیشتر منشا سودانی دارد. وقوع این بارش ها در سطح 700hpa با استیلای الگو و زبانه های پرارتفاع بر روی جنوب غربی ایران و در سطح 500hpa با حضور ناوه عمیق در غرب خاورمیانه همراه است. بررسی نقشه های رطوبت و بردار باد نشان داد که مهمترین کانون های رطوبتی تاثیرگذار بر بارش های منطقه در دریاهای سرخ و مدیترانه قرار دارند. انطباق حرکت زبانه های هم سرعت باد (جنوب غربی- شمال شرقی) با هسته های بیشینه نم ویژه مستقر در دریای سرخ و مدیترانه باعث تزریق رطوبت به منطقه شده است. بررسی نقشه ادغامی تاوایی نسبی و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز میانی جو نشان داد که در هنگام وقوع بارش یاد شده، مرکز بیشینه تاوایی نسبی بر روی خلیج فارس و جنوب غرب ایران شکل گرفته است.